Cháy là một hiện tượng vật lý – hóa học nguy hiểm có thể xảy ra ở bất kỳ đâu, từ hộ gia đình, nhà máy, đến môi trường công cộng. Để phòng tránh hiệu quả, việc hiểu rõ và nắm chắc các lý thuyết cơ bản về sự cháy là vô cùng quan trọng.
I.CHÁY LÀ GÌ?
Theo khoa học: “Cháy là một phản ứng hóa học có tỏa nhiệt và phát ra ánh sáng khi chất cháy phản ứng với oxy.”
Theo Luật Phòng cháy chữa cháy: “Cháy là hiện tượng xảy ra không kiểm soát được, có khả năng gây thiệt hại về người, tài sản và ảnh hưởng đến môi trường xung quanh”.
Một phản ứng cháy điển hình luôn kèm theo ba dấu hiệu cơ bản: có phản ứng hóa học giữa chất cháy với ôxy, có sự tỏa nhiệt và phát ra ánh sáng. Sau khi cháy, sản phẩm sinh ra thường là khí cacbonic (CO2) và hơi nước.
II.NHỮNG YẾU TỐ CẦN THIẾT CHO SỰ CHÁY
Một đám cháy chỉ có thể hình thành khi hội tụ đầy đủ ba yếu tố: chất cháy, nguồn nhiệt và nguồn ôxy. Đây còn được gọi là “tam giác cháy”.
Chất cháy có thể tồn tại ở ba dạng. Thể rắn bao gồm gỗ, cao su, vải, giấy, lúa gạo… Thể lỏng gồm xăng, dầu, benzen, axeton… Trong khi đó, các chất khí dễ bắt cháy có thể kể đến như axetylen (C₂H₂), metan (CH₄), oxit cacbon (CO) hay khí gas.
Nguồn nhiệt có thể xuất phát từ nhiều dạng khác nhau: ngọn lửa trần (như bếp lửa, diêm, bật lửa, thuốc lá…), nhiệt sinh ra từ phản ứng hóa học, ma sát cơ học, chập điện, quá tải hoặc do khí bị nén sinh nhiệt. Ngay cả tia lửa điện hay sự truyền nhiệt từ thiết bị nóng cũng có thể trở thành nguyên nhân khởi phát sự cháy.
Oxy là chất không thể thiếu để duy trì ngọn lửa. Nguồn oxy có thể đến từ không khí tự nhiên, từ các phản ứng hóa học tạo ra hoặc từ chính bản thân chất cháy chứa sẵn oxy.
III.CÁC ĐIỀU KIỆN ĐỂ HÌNH THÀNH ĐÁM CHÁY
Bên cạnh ba yếu tố nói trên, sự hình thành đám cháy còn phụ thuộc vào ba điều kiện quan trọng.
Thứ nhất, cần có nguồn nhiệt thích ứng, tức là nguồn nhiệt có nhiệt độ đủ cao để làm chất cháy bốc hơi và bắt cháy. Nếu nguồn nhiệt không đạt đến mức tối thiểu này, phản ứng cháy sẽ không xảy ra.
Thứ hai là nguồn oxy đạt ngưỡng cần thiết. Theo lý thuyết, hàm lượng oxy trong không khí phải đạt ít nhất 14% thì sự cháy mới duy trì được. Thực tế, trong môi trường sống bình thường, oxy chiếm khoảng 21% thể tích không khí – đủ để đảm bảo cháy có thể xảy ra. Tuy nhiên, ở những nơi kín gió, thiếu oxy hoặc bị rút kiệt không khí, cháy sẽ không thể hình thành hoặc duy trì.
Cuối cùng là điều kiện tiếp xúc. Ba yếu tố gồm chất cháy, oxy và nguồn nhiệt phải đồng thời tồn tại và tiếp xúc với nhau trong cùng không gian và thời gian nhất định thì phản ứng cháy mới xảy ra.
